• Komputerowa praca
    Komputerowa praca
  • Super zabawa
    Super zabawa

Pracownia komputerowa

 

 

 

Zajęcia w tak bogato wyposażonej pracowni pozwalają na zdobywanie umiejętności zastosowania komputera w nauce, zabawie, realizacji własnych pomysłów i rozwijaniu zainteresowań oraz wdrażają do wytrwałości i samodzielnego rozwiązywania problemów.

 

 

Zajęcia prowadzone są w klasach I – VI przez

panią mgr Mariolę Malczak. 

W sali komputerowej do dyspozycji uczniów i nauczycieli jest nowoczesny sprzęt komputerowy, wideoprojektor i drukarka laserowa. Pracownia komputerowa ma stały dostęp do Internetu.

 

  www.sieciaki.pl

  

www.dzieckowsieci.pl 

  

Zasady bezpiecznego korzystania z Internetu przez dzieci

 

 1. Włączaj komputer tylko wtedy, gdy ktoś dorosły jest w domu.

2. Nie ufaj osobie poznanej przez Internet. Nigdy nie możesz być pewien, kim ona naprawdę jest. Mówi, że ma 8 lat, ale może mieć 40!

3. Nie spotykaj się z osobami poznanymi przez Internet!

 

4. Gdy coś Cię przestraszy lub zaniepokoi, wyłącz monitor i powiedz o tym dorosłemu.

 

5. Nie zdradzaj nikomu swojego imienia ani adresu! Nie mów też, ile masz lat i do jakiej szkoły chodzisz. Nie podawaj numeru telefonu.

 

6. Wymyśl sobie jakiś fajny nick, czyli internetowy pseudonim. Nie podawaj w nim daty urodzenia ani wieku, np. karolina1993 czy jacek14 – lepiej, żeby nikt obcy nie   wiedział ile masz lat. Wykorzystaj imię bohatera ulubionego filmu lub słowo z piosenki. Użyj swojej fantazji. Na pewno wymyślisz coś ciekawego!

 

7. Używaj komunikatorów tylko do kontaktów ze znajomymi, o których wiedzą Twoi rodzice. Z komunikatorów i czatów korzystają też osoby o złych zamiarach i trzeba być bardzo ostrożnym. Ustaw komunikator tak, żeby nikt spoza listy kontaktów nie mógł Cię zaczepiać.

 

8. Pomyśl kilka razy, zanim wyślesz wiadomość, e-mail czy smsa. Kiedy klikniesz „wyślij”, nie można już tego cofnąć.

 

9. Nie dokuczaj innym. Pamiętaj, że w Internecie obowiązuje zasada nieużywania brzydkich słów. Traktuj innych tak, jak byś chciał, żeby Ciebie traktowano.

 

10. Długie korzystanie z komputera szkodzi zdrowiu i może być przyczyną wielu innych problemów, np. w szkole. Nie zapominaj o sporcie i innych rozrywkach, nie związanych z komputerami i Internetem.

 

źródło Dziecko w Sieci

 

 Szanowni Rodzice

 

Komputer z dostępem do Internetu jest jednym z najważniejszych narzędzi służących współczesnemu człowiekowi do nauki, pracy i rozrywki.

Na zagrożenia występujące i związane z Internetem narażony jest każdy użytkownik Internetu bez wyjątku. 

W największym niebezpieczeństwie są dzieci, jako najbardziej podatne na wszelkie wpływy.

Zakazywanie korzystania z komputera czy Internetu w dobie powszechnego jego użycia może przynieść odwrotne do zamierzonych skutków. 

Zdecydowanie lepszym sposobem zapobiegania niebezpieczeństwom związanym z Siecią jest edukacja.

Stąd też wynika ważna i odpowiedzialna rola rodziców, którzy mogą i powinni być dla dziecka nauczycielami również w zakresie korzystania z Internetu.

 

 DZIECKO I KOMPUTER - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ 

 

Szybkie tempo życia sprawia, że mamy coraz mniej czasu dla rodziny, a w konsekwencji bywa, że do roli wychowawcy naszych dzieci powołujemy telewizor czy komputer.

Oczywiście nie da się żyć bez multimediów, bo i po co mielibyśmy z nich rezygnować, skoro są częścią współczesnego świata?

Najważniejszy jest umiar.

Nie ma nic złego w korzystaniu z komputera nawet przez trzylatka, pod warunkiem, że znamy zasady bezpiecznej pracy i respektujemy je.


Po pierwsze: ograniczenia

Nie czekaj z ustaleniem ograniczeń czasu spędzanego przez dziecko przed komputerem, bo im dłużej z tym zwlekasz, tym trudniej będzie te zasady wprowadzić. Najlepiej od najmłodszych lat ustal dzienny limit czasowy, na przykład do godziny dziennie dwa razy w tygodniu dla trzylatka, i zwiększaj go wraz z wiekiem pociechy.

Po drugie: konsekwencja

Zasady to jedno, a przestrzeganie ich, to drugie – szczególnie biorąc pod uwagę upór dzieci – ale bez konsekwencji żadne reguły i ograniczenia nie mają sensu. Warto pomyśleć wcześniej nad ciekawym zajęciem, które pozwoli skierować uwagę dziecka na coś innego i ułatwi rozstanie z komputerem po upływie wyznaczonego czasu. Naturalnie czasem – na przykład, gdy dziecko jest chore – możesz pozwolić mu na więcej, zaznacz jednak, że to wyjątkowa sytuacja.

Po trzecie: pora ma znaczenie

 

Korzystanie z komputera nie powinno być najważniejszą czynnością dnia ani dezorganizować życia rodziny. Niedopuszczalnym jest, by dziecko na przykład rezygnowało ze wspólnych posiłków, odrabiania lekcji czy innych aktywności na rzecz ślęczenia przed monitorem.

Po czwarte: razem ciekawiej

Korzystajcie z programów edukacyjnych i gier umożliwiających wspólna zabawę, dyskutujcie, wymieniajcie uwagi na temat tego, co dzieje się na ekranie monitora – to zdecydowanie jest ciekawsze i bardziej wartościowe.

Po piąte: postaw na aktywny odbiór

Odpowiednio wykorzystywany komputer może przynieść dziecku i jego opiekunom wiele korzyści. Dostępne na rynku multimedialne gry edukacyjne, nie tylko są w pełni bezpieczne i sprawdzone przez ekspertów, ale też zaciekawiają dziecko, uczą przez zabawę. Taka alternatywa z pewnością uczyni z komputera narzędzie przyjazne edukacji, potrafiące zachęcić nawet najbardziej opornych i wybrednych uczniów do zgłębiania nowych treści.

Po szóste: komputer to nie namiastka

Nie może być namiastką opieki rodziców, nauki czy wspólnej zabawy. Niech komputer nie będzie sposobem na uspokojenie czy pocieszenie dziecka, w tym nikt ani nic nie wyręczy ciebie.

Po siódme: Jak będziesz grzeczna/grzeczny to…

Nie przekupuj, nie używaj komputera jako nagrody ani nie zabraniaj korzystania z niego za karę – wszystko to powoduje, że staje się on jeszcze bardziej pożądany przez dziecko, utrwala przekonanie, że jest czymś szczególnie atrakcyjnym.

Po ósme: wybiórczość i kontrola

Najpierw sprawdź to, co włączasz dziecku, nie pozwalaj, by dziecko samo decydowało o tym, co ogląda, w co gra. Wybieraj odpowiednie gry i programy sprawdzone przez ekspertów, jak na przykład zabawy i gry edukacyjne Akademia Umysłu JUNIOR dla dzieci w wieku 5-9 lat, kolorowe, ciekawe, pozbawione przemocy – zdobyły wyróżnienie w kategorii multimedia w tegorocznej edycji konkursu „Świat przyjazny dziecku” organizowanego przez Komitet Ochrony Praw Dziecka.

Po dziewiąte: dawaj dobry przykład

Jeśli nie rozstajesz się z laptopem nawet podczas obiadu, nie dziw się, że tak trudno ci odciągnąć dziecko sprzed ekranu komputera.

Po dziesiąte: osłabiaj negatywne skutki

Jeśli jednak jesteś rodzicem dziecka, które spędza przed monitorem zdecydowanie za dużo czasu – nie załamuj rąk! Postaraj się organizować ciekawe zajęcia odwracające uwagę od komputera i angażujące całą rodzinę; przekazuj wartości, dyskutując o złych i dobrych stronach korzystania z multimediów. Poza tym nie zapominaj o stymulowaniu zdolności twórczych i umysłowych dziecka, a przede wszystkim zaspokajaj jego potrzeby uczuciowe.

Komputerów używamy dziś wszędzie – coraz częściej także w szkołach, by usprawnić i przyspieszyć wiele procesów – dlatego nie ma sensu zabraniać dzieciom korzystania z nich. Dziecko przed komputerem nie musi od razu oznaczać straconego czasu, ogłupiających gier czy godzin spędzonych bezproduktywnie w Internecie. Komputer może być doskonałym narzędziem do nauki, rozwijania zdolności i poszerzania horyzontów – wszystko zależy od nas!

 

 

Dobre porady dla Rodziców
   dotyczących bezpiecznego korzystania z Internetu przez dzieci


Odkrywaj Internet razem z dzieckiem.

Bądź pierwszą osobą, która zapozna dziecko z Internetem. Odkrywajcie wspólnie jego zasoby. Spróbujcie znaleźć strony, które mogą zainteresować Wasze pociechy, a następnie zróbcie listę przyjaznych im stron (pomocny będzie edukacyjny serwis internetowy – www.sieciaki.pl). Jeśli Wasze dziecko sprawniej niż Wy porusza się po Sieci, nie zrażajcie się – poproście, by było Waszym przewodnikiem po wirtualnym świecie.

Naucz dziecko podstawowych zasad bezpieczeństwa w Internecie.

Uczul dziecko na niebezpieczeństwa związane z nawiązywaniem nowych znajomości w Internecie. Podkreśl, że nie można ufać osobom poznanym w Sieci, ani też wierzyć we wszystko co o sobie mówią. Ostrzeż dziecko przed ludźmi, którzy mogą chcieć zrobić im krzywdę. Rozmawiaj z dzieckiem o zagrożeniach czyhających w Internecie i sposobach ich unikania.

Rozmawiaj z dziećmi o ryzyku umawiania się na spotkania z osobami poznanymi w Sieci.

Dorośli powinni zrozumieć, że dzięki Internetowi dzieci mogą nawiązywać przyjaźnie. Jednakże spotykanie się z nieznajomymi poznanymi w Sieci może okazać się bardzo niebezpieczne. Dzieci muszą mieć świadomość, że mogą spotykać się z nieznajomymi wyłącznie po uzyskanej zgodzie rodziców i zawsze w towarzystwie dorosłych lub przyjaciół.

Naucz swoje dziecko ostrożności przy podawaniu swoich prywatnych danych.

Dostęp do wielu stron internetowych przeznaczonych dla najmłodszych wymaga podania prywatnych danych. Ważne jest, aby dziecko wiedziało, że podając takie informacje, zawsze musi zapytać o zgodę swoich rodziców. Dziecko powinno zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństw, jakie może przynieść podanie swoich danych osobowych. Ustal z nim, żeby nigdy nie podawało przypadkowym osobom swojego imienia, nazwiska, adresu i numeru telefonu.

Naucz dziecko krytycznego podejścia do informacji przeczytanych w Sieci.

Wiele dzieci używa Internetu w celu rozwinięcia swoich zainteresowań i rozszerzenia wiedzy potrzebnej w szkole. Mali internauci powinni być jednak świadomi, że nie wszystkie znalezione w Sieci informacje są wiarygodne. Naucz dziecko, że trzeba weryfikować znalezione w Internecie treści, korzystając z innych dostępnych źródeł (encyklopedie, książki, słowniki).

Bądź wyrozumiały dla swojego dziecka.

Często zdarza się, że dzieci przypadkowo znajdują się na stronach adresowanych do dorosłych. Bywa, że w obawie przed karą, boją się do tego przyznać. Ważne jest, żeby dziecko Ci ufało i mówiło o tego typu sytuacjach; by wiedziało, że zawsze kiedy poczuje się niezręcznie coś je zawstydzi lub przestraszy, może się do Ciebie zwrócić.

Zgłaszaj nielegalne i szkodliwe treści.

Wszyscy musimy wziąć odpowiedzialność za niewłaściwe czy nielegalne treści w Internecie. Nasze działania w tym względzie pomogą likwidować np. zjawisko pornografii dziecięcej szerzące się przy użyciu stron internetowych, chatów, e-maila itp. Nielegalne treści można zgłaszać na policję lub do współpracującego z nią punktu kontaktowego ds. zwalczania nielegalnych treści w Internecie – Hotline’u (www.dyzurnet.pl). Hotline kooperuje również z operatorami telekomunikacyjnymi i serwisami internetowymi w celu doprowadzenia do usunięcia nielegalnych materiałów z Sieci.

Zapoznaj dziecko z NETYKIETĄ - Kodeksem Dobrego Zachowania w Internecie.

Przypominaj dzieciom o zasadach dobrego wychowania. W każdej dziedzinie naszego życia, podobnie więc w Internecie obowiązują takie reguły: powinno się być miłym, używać odpowiedniego słownictwa itp. (zasady Netykiety znajdziesz na stronie www.sieciaki.pl) Twoje dzieci powinny je poznać (nie wolno czytać nie swoich e-maili, kopiować zastrzeżonych materiałów, itp.).

Poznaj sposoby korzystania z Internetu przez Twoje dziecko.

Przyjrzyj się, jak Twoje dziecko korzysta z Internetu, jakie strony lubi oglądać i jak zachowuje się w Sieci. Staraj się poznać znajomych, z którymi dziecko koresponduje za pośrednictwem Internetu. Ustalcie zasady korzystania z Sieci (wzory Umów Rodzic-Dziecko znajdziesz na stronie www.dzieckowsieci.pl) oraz sposoby postępowania w razie nietypowych sytuacji.

Pamiętaj, że pozytywne strony Internetu przeważają nad jego negatywnymi stronami.

Internet jest doskonałym źródłem wiedzy, jak również dostarczycielem rozrywki. Pozwól swojemu dziecku w świadomy i bezpieczny sposób w pełni korzystać z oferowanego przez Sieć bogactwa.

 

 

Netykietę stanowią zasady kultury i przyzwoitego zachowania w Internecie. Na użytek czasu, w którym większość życia szkolnego, a także prywatnego będzie się odbywała w przestrzeni wirtualnej, warto przypomnieć kilka ważnych zasad…

 

Szanuj innych i traktuj ich, jak chciałbyś być traktowany

Wypowiadaj się z szacunkiem do rozmówcy; nie możesz odpowiedzieć teraz, uprzedź, że odpiszesz wkrótce. Zrób to, czyli pozostań w kontakcie, gdy ktoś się do Ciebie zwraca. Nie atakuj wyglądu, charakteru, opinii drugiej osoby. Dyskutuj. Nie zmuszaj do swojego zdania.

Codziennie sprawdzaj pocztę

Zadbaj, aby komunikacja przebiegała sprawnie. Uprzedź, jeśli nie będziesz przez jakiś czas dostępny i wskaż inne możliwe sposoby komunikowania się z Tobą. Odpowiadaj w ustalonym terminie.

Pisz czytelnie i kulturalnie

Unikaj języka, który mógłby być dla rozmówcy niezrozumiały – gwary, obcojęzycznych sformułowań, itp. Nie stosuj wulgaryzmów. Pamiętaj, że pisanie z włączonym Caps lokiem oznacza krzyk. Dla podkreślenia wagi zdania użyj jednego wykrzyknika, więcej również będzie oznaczało podniesiony ton wypowiedzi. Pisz zwroty do adresata z dużej litery. Uważaj z sarkazmem i ironią.

Sprawdź wiadomość przed wysłaniem

Pomoże to uniknąć literówek, błędów oraz pozwoli objąć całość wypowiedzi. Jeśli naniosłeś poprawki, sprawdź wiadomość przed wysłaniem. Może nie zgadzać się składnia po przeklejaniu tekstu i innych zabiegach.

Korzystaj rozważnie z emotikonek

Nie trolluj i „nie karm trolla”

Nie prowokuj i nie obrażaj innych internautów na portalach społecznościowych, blogach, forach, komunikatorach. Nie dawaj się sprowokować i nie odpowiadaj na żadne zaczepki.

Przemyśl swoją wypowiedź lub ją edytuj, jeśli chcesz coś wnieść do rozmowy po wysłaniu wiadomości.                                                     Unikaj pisania kilka razy z rzędu, poprawiania literówek w kolejnym okienku tekstowym, dodawania myśli…

Pisz pod spodem

Ważne jest, abyś w korespondencji elektronicznej pisał pod czyjąś wypowiedzią, jeśli odpowiadasz na wiadomość mailową.

Uważaj na newsy i wirusy

Sprawdź wiadomość zanim ją udostępnisz. Nie masz pewności, nie puszczaj dalej. Nie otwieraj linków niewiadomego pochodzenia i nie przekazuj ich dalej. Mogą one zawierać treści niedozwolone oraz ściągać wirusy na Twój komputer. 

Szanuj prawo własności

Jeśli kopiujesz fragment wypowiedzi, cały tekst, zdjęcie, wykres itp., powołaj się na źródło.

Regulaminy są ważne

Jeśli przystępujesz do jakieś grupy i chcesz się tam wypowiadać, zapoznaj się z jej regulaminem i stosuj się do ustalonych zasad. Tworzysz grupę? Stwórz regulamin i przestrzegaj go, jako administrator.

Dyskrecja

Dbaj o swoje dane i o dane innych użytkowników. Nigdy nie podawaj informacji zawierających adresy, telefony, jeśli ktoś Ci na to nie dał przyzwolenia. Jeśli dyskusja ma dotyczyć lub poruszać kwestii prywatnych, prowadź ją poza serwisem, przy pomocy wiadomości prywatnych.

Wszystko z umiarem

Życie nie kończy się na świecie wirtualnym. Kontroluj czas w Internecie. Nie trwoń go na zbędne, przedłużające się dyskusje. Odpocznij. Idź na spacer. Zbierz myśli, zanim przestąpisz do dalszej pracy w przestrzeni wirtualnej.

 

Źródła i pogłębienie tematu:

https://sieciaki.pl/sieciomisja/zasady-bezpieczenstwa/netykieta  

https://socjomania.pl/netykieta-czyli-o-kulturze-zachowania-w-sieci   

https://www.polskaniezwykla.pl/web/statics/netykieta.aspx  

https://pl.wikipedia.org/wiki/Netykieta  

https://fundacja.orange.pl/blog/wpis/netykieta  

https://biuroprasowe.orange.pl/blog/10-przykazan-pozytywnego-internauty/ 

  PAMIĘTAJ!

Nigdy nie podawaj w Internecie swojego prawdziwego imienia i nazwiska. Posługuj się Nickiem, czyli pseudonimem, internetową ksywką.

Nigdy nie podawaj osobom poznanym w Internecie swojego adresu domowego, numeru telefonu i innych tego typu informacji. Nie możesz mieć pewności, z kim naprawdę rozmawiasz!

Nigdy nie wysyłaj nieznajomym swoich zdjęć. Nie wiesz, do kogo naprawdę trafią. 

Jeżeli wiadomość, którą otrzymałeś, jest wulgarna lub niepokojąca, nie odpowiadaj na nią. Pokaż ją swoim rodzicom lub innej zaufanej osobie dorosłej.

Pamiętaj, że nigdy nie możesz mieć pewności, z kim rozmawiasz w Internecie. Ktoś, kto podaje się za twojego rówieśnika, w rzeczywistości może być dużo starszy i mieć wobec ciebie złe zamiary.

Kiedy coś lub ktoś w Internecie cię przestraszy, koniecznie powiedz o tym rodzicom lub innej zaufanej osobie dorosłej.

Internet to skarbnica wiedzy, ale pamiętaj, że nie wszystkie informacje, które w nim znajdziesz, muszą być prawdziwe! Staraj się zawsze sprawdzić wiarygodność informacji.

Szanuj innych użytkowników Internetu. Traktuj ich tak, jak chcesz, żeby oni traktowali ciebie. 

Szanuj prawo własności w Sieci. Jeżeli posługujesz się materiałami znalezionymi w Internecie, zawsze podawaj źródło ich pochodzenia.

Spotkania z osobami poznanymi w Internecie mogą być niebezpieczne! Jeżeli planujesz spotkanie z internetowym znajomym, pamiętaj aby zawsze skonsultować to z rodzicami. Na spotkania umawiaj się tylko w miejscach publicznych i idź na nie w towarzystwie rodziców lub innej zaufanej dorosłej osoby.

Uważaj na e-maile otrzymane od nieznanych Ci osób. Nigdy nie otwieraj podejrzanych załączników i nie korzystaj z linków  przesłanych przez obcą osobę! Mogą na przykład zawierać wirusy. Najlepiej od razu kasuj maile od nieznajomych.

Pamiętaj, że hasła są tajne i nie powinno się ich podawać nikomu. Dbaj o swoje hasło jak o największą tajemnicę. Jeżeli musisz w Internecie wybrać jakieś hasło, pamiętaj, żeby nie było ono łatwe do odgadnięcia i strzeż go jak oka w głowie.

Nie spędzaj całego wolnego czasu przy komputerze. Ustal sobie jakiś limit czasu, który poświęcasz komputerowi i staraj się go nie przekraczać.

Jeżeli prowadzisz w Internecie stronę lub bloga, pamiętaj, że mają do niego dostęp również osoby o złych zamiarach. Nigdy nie podawaj na swojej stronie adresu domowego, numeru telefonu, informacji o rodzicach itp. Bez zgody rodziców nie publikuj też na niej zdjęć swoich, rodziny ani nikogo innego, kto nie wyrazi na to zgody.

Rozmawiaj z rodzicami o Internecie. Informuj ich o wszystkich stronach, które cię niepokoją. Pokazuj im również strony, które cię interesują i które często odwiedzasz.

Jeżeli twoi rodzice nie potrafią korzystać z Internetu, zostań ich nauczycielem. Pokaż im, jak proste jest surfowanie po Sieci. Zaproś ich na twoje ulubione strony, pokaż im, jak szukać  w Internecie informacji.

Jeżeli chcesz coś kupić w Internecie, zawsze skonsultuj się z rodzicami. Nigdy nie podawaj numeru karty kredytowej, nie wypełniaj internetowych formularzy  bez wiedzy i zgody rodziców.

W sieci krąży coraz więcej wirusów, które mogą uszkodzić komputer. Dlatego koniecznie zainstaluj oprogramowanie antywirusowe. Porozmawiaj o tym z rodzicami i wspólnie wybierzcie, a następnie zainstalujcie odpowiedni program.

 

 

FUNDACJA DBAM O MÓJ [email protected]ĘG

Rodzic – dziecko: tworzenie domowych kodeksów odpowiedzialnego używania mediów cyfrowych.

 

W ramach akcji, o której można przeczytać więcej na http://domowykodeks.pl opracowaliśmy specjalną grafikę, która ustala pryncypia wspólnego tworzenia kodeksów. Zapraszamy do pobierania formularza kodeksu dostępnego na stronie http://domowykodeks.pl/wp-content/uploads/2018/02/Kodeks-1-1.pdfjak również do gruntownego zapoznania się ze scenariuszem rozmowy rodzica z dzieckiem, który został zawieszony w specjalnej strefie dla rodziców: 

http://domowykodeks.pl/strefa-rodzicow/

  

 INFORMACJA

 

NASK Państwowy Instytut Badawczy w ramach Dnia Nowych Technologii wEdukacji organizowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotował internetową zabawę, związaną z wartościowym i bezpiecznym wykorzystywaniem nowych technologii.

Na stronie internetowej 
Akademii NASK   https://akademia.nask.pl udostępnione będą quizy, dotyczące bezpieczeństwa różnych narzędzi i usług sieciowych, powszechnie używanych również przez najmłodszych internautów. 

Zgodnie z ideą uczenia się przez całe życie quizy są zaprojektowane z myślą o różnych grupach wiekowych. Dzięki temu w zabawie mogą brać udział nie tylko dzieci w wieku szkolnym, ale również młodzież i dorośli. Quizy można więc będzie wykonać na zajęciach w szkole lub w wolnym czasie w domu, również z udziałem rodziców. Każdy uczestnik zabawy będzie miał możliwość wydrukowania zaświadczenia, potwierdzającego rozwiązanie quizu. 

W ramach zabawy będzie można również zapoznać się z przygotowanymi przez Akademię NASK edukacyjnymi filmy o przygodach zabawnych bohaterów: Plika i Foldera w sieci. 

Dowcipna i przystępna dla dzieci treść filmów zawiera wiedzę o zasadach postępowania, które sprawiają, że korzystanie z nowych technologii staje się bezpieczniejsze i bardziej kształcące.